Ngày nay, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là ba trụ cột, là động lực trung tâm của sự phát triển. Bài viết này góp phần tìm hiểu sâu hơn về tiến trình chuyển đổi số quốc gia, với các nội dung sau:
Trước hết, cần nắm rõ, nắm chắc, hiểu sâu về chuyển đổi số. Đây cũng chính là nội dung “chuyển đổi nhận thức” luôn được nhắc đến đầu tiên trong mọi chủ trương, đường lối, chính sách về chuyển đổi số. Chúng ta đã nhận thức được điều này, nhưng việc thực thi trong thực tiễn chưa đạt yêu cầu và đây cũng là ràn cản lớn nhất hiện nay trong việc thực hiện các kế hoạch chuyển đổi số tại nhiều địa phương, tổ chức, doanh nghiệp. Các địa phương, tổ chức, doanh nghiệp phải thực sự trả lời được các câu hỏi: Tại sao lại cần phải chuyển đổi số? Chuyển đổi cái gì để đạt đến cái gì? Chuyển đổi như thế nào?
Chuyển đổi số là một cuộc cách mạng tư duy hướng đến một hình thái tổ chức xã hội mới bởi tác động của cuộc cách mạng kỹ thuật số phát triển đến một mức độ cao, đòi hỏi xã hội phải chuyển đổi để thích ứng với những điều kiện mới. Chuyển đổi số là sự chuyển đổi về mô hình tăng trưởng, mô hình kinh doanh từ chiều rộng sang chiều sâu, từ hiệu quả sang năng suất, bằng việc tạo ra sự đột phá về giá trị. Do vậy, chuyển đổi số trước hết phải bắt đầu bằng việc tìm ra giá trị mà địa phương, tổ chức, doanh nghiệp có thể đạt được, có thể tạo ra đột phá nhờ việc chuyển đổi hiệu quả cách thức tổ chức, vận hành và hoạt động để có thể ứng dụng, vận dụng, áp dụng hiệu quả công nghệ số và dữ liệu số vào các tiến trình tạo ra giá trị.
Thứ hai, chúng ta không thể chuyển đổi hướng đến tương lai bằng tư duy của hiện tại và quá khứ. Cần có một sự thay đổi triệt để về cái cách mà chúng ta tư duy, bởi chuyển đổi số là một cuộc cách mạng tư duy.
Chuyển đổi triệt để về tư duy là chuyển đổi gì? Đó là sự chuyển đổi từ tư duy truyền thống sang tư duy số. Đó là sự chuyển đổi từ tư duy luôn tìm kiếm những chuẩn mực, những khuôn mẫu mới để định hình cuộc chơi. Đó là sự chuyển đổi từ tư duy công nghệ với những kỳ vọng về tối ưu hoá và tiết kiệm chi phí sang tư duy thích ứng hiệu quả với môi trường biến động, chuyển đổi liên tục và chia sẻ hiệu quả. Đó là sự chuyển đổi từ tư duy lấy sự phổ cập và độc quyền làm lợi thế cạnh tranh sang tư duy lấy năng lực cá nhân hoá và tạo lập nền tảng làm lợi thế cạnh tranh. Thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số là thúc đẩy sự chuyển đổi tư duy này để kiến tạo những thể chế cho tương lai.
Thứ ba, chuyển đổi số không thể tạo ra sự chuyển đổi khi chúng ta vẫn hành động theo cách của hiện tại và quá khứ. Văn hoá là nền tảng của tư duy, tư duy là nền tảng của hành động. Do vậy, muốn chuyển đổi cách hành động phải chuyển đổi tư duy và để chuyển đổi tư duy được, chúng ta phải bắt đầu bằng sự chuyển đổi về văn hoá. Chuyển đổi về văn hoá không phải là sự phủ nhận văn hoá hiện tại theo cách lật nhào nó, mà là sự chấp thuận đặt văn hoá truyền thống vào bối cảnh mới để có những hình thái mới phù hợp, những diễn giải và những cách biểu thị thích hợp.
Nền tảng là kiến trúc tổ chức của tương lai và chiếm vị trí thống trị trong kỷ nguyên số. Do vậy, ở mọi cấp độ, các tổ chức sẽ phải chuyển đổi sang hình thái nền tảng. Nền tảng là hình thái tổ chức mới từ cách tư duy quyền kiểm soát hệ thống thứ bậc chuyển sang hệ thống ngang hàng. Sự chuyển đổi này đòi hỏi sự chuyển đổi về văn hoá truyền thống trong mối quan hệ lợi ích từ cách lấy vị trí duy nhất, cao nhất làm lợi thế, sang cách lấy vai trò trung tâm làm lợi thế; từ kiểm soát và cản trở làm lợi thế sang việc chia sẻ và tạo thuận lợi làm lợi thế; từ việc tạo ra sự thiếu hụt dữ liệu làm lợi thế sang việc khai thác hiệu quả và sự giảm thiểu bất đối xứng dữ liệu làm lợi thế. Thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số chính là thúc đẩy sự chuyển đổi văn hoá theo hướng này, chỉ có như thế, chúng ta mới phát triển được hạ tầng số, xây dựng được cơ sở dữ liệu quốc gia và đưa dữ liệu trở thành nền tảng cho việc ra quyết định để chuyển đổi hành động phù hợp với kỷ nguyên số.
Thứ tư, hình thái, tư duy và hành động thay đổi đặt ra đòi hỏi cách đặt mục tiêu của tiến trình chuyển đổi số quốc gia cũng phải thay đổi. Chúng ta không thể tiếp tục bằng cách đặt ra các mục tiêu theo các chỉ tiêu truyền thống, với các thước đo truyền thống, cùng cách đánh giá và đo lường truyền thống. Tiến trình chuyển đổi số đòi hỏi một cách thức phối hợp tổng thể mang tính phức hợp để thích ứng với kiến trúc nền tảng, do vậy, đòi hỏi phải có hệ thống các chỉ tiêu tổng thể thay vì một tập hợp các chỉ tiêu rời rạc. Vì vậy, thước đo của tiến trình chuyển đổi số cũng phải chuyển đổi để đánh giá được các tác động mang tính phối hợp để đánh giá và đo lường được tính hệ thống, đồng bộ và cộng hưởng của các hoạt động đồng thời với nhau; và do vậy, cần đánh giá, đo lường cũng phải thay đổi theo.
Thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số với mỗi địa phương, tổ chức, doanh nghiệp sẽ là tiến trình hệ thống hoá các mục tiêu đã đề ra, đồng bộ hoá các kết quả đặt ra hướng tới một mục tiêu chung để có thể thống nhất được các hành động, các nguồn lực và sự phối hợp cũng như sự đồng thuận giữa các bên liên quan trong tiến trình thực hiện chuyển đổi số; sẽ là tạo ra được sự cộng hưởng hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp được đề ra cho mỗi đơn vị trong các kế hoạch chuyển đổi số của các địa phương, tổ chức, doanh nghiệp thành một hành động chung. Chỉ có như vậy, chúng ta mới có thể phát triển các nền tảng số một cách hiệu quả.
Thứ năm, mọi sự chuyển đổi luôn đi cùng với những thách thức, rủi ro và cả nỗi sợ trước những cái mới, sự mất kiểm soát và cả nỗi lo vượt quá khả năng. Do vậy, chuyển đổi số để thực hiện được cần bắt đầu từ niềm tin, niềm tin về khả năng có thể học hỏi được để vượt qua các thách thức; niềm tin về việc có thể làm chủ được những công nghệ, phương tiện, phương pháp cho phép kiểm soát rủi ro hiệu quả; niềm tin về khả năng có thể thay đổi và chuyển đổi để nâng cao năng lực trước đòi hỏi mới của thời đại.
Thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số, do vậy cũng là thúc đẩy tiến trình tạo lập niềm tin; không ngừng nâng cao năng lực bảo đảm an toàn, an ninh mạng để từ đó các cá nhân, các địa phương, các tổ chức, các doanh nghiệp an tâm chuyển đổi sang một môi trường mới- môi trường mạng; mở rộng các cơ chế hợp tác, đối thoại, chia sẻ để các cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức, địa phương, ban, ngành có thể cùng tạo ra những hành lang chính sách cho phép kiến tạo những năng lực mới thông qua sự hợp tác, phối hợp và mở rộng không gian cho đổi mới sáng tạo và đột phá.
Cuối cùng, chuyển đổi số, như đã được xác lập, là một phương thức mới để tạo ra sự đột phá, do vậy, đòi hỏi để thực hiện được tiến trình này, cần phải có những tri thức mới, phải đưa khoa học-công nghệ-kỹ thuật thực sự trở thành động lực của sự phát triển và thúc đẩy hoạt động đổi mới sáng tạo hiệu quả. Để thực hiện được những điều này, trước hết chúng ta cần phải có một chiến lược khoa học-công nghệ đến từng địa phương, tổ chức, doanh nghiệp phù hợp với những đặc thù, định hình nên năng lực nội sinh cho sự phát triển của địa phương, tổ chức, doanh nghiệp cho phép chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu. Phải xây dựng được đội ngũ nhân lực đáp ứng được những yêu cầu và đòi hỏi mà tiến trình chuyển đổi số đặt ra. Đặc biệt là nâng cao năng lực hợp tác quốc tế trong bối cảnh chúng ta còn chưa làm chủ được các công nghệ lõi và cần phải học hỏi một cách tích cực để bắt nhịp hiệu quả với trình độ phát triển của thế giới./.
Trần Quốc Việt, Chuyên viên cao cấp, Phó GĐ Sở Khoa học và Công nghệ
